Από τα P.I.G.S. στο F.I.S.H.

Γράφει ο δημοσιογράφος Βασίλης Τσεκούρας

Νέες ορολογίες τείνουν να δημιουργηθούν στη διεθνή οικονομία για να περιγράψουν τις συνεχώς επιδεινούμενες φάσεις της κρίσης. Μέχρι στιγμής γνωρίζαμε τα “γουρούνια” (P.I. I.G.S. από τις χώρες Portugal, Italy, Ireland, Greece, Spain) και πλέον αναδύεται ο νέος όρος των F.I. S. H. (France, Italy, Spain, Holland), με το σκεπτικό ότι “το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι”! Ίσως αυτή η νέα θεωρία να μην έχει άδικο, μιας και αναφέρεται στις μεγάλες οικονομίες της Ευρωζώνης, αφήνοντας – προς το παρόν – απ’ έξω τη Γερμανία.

Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία και Ολλανδία και στο βάθος η Γερμανία.

Αυτές οι χώρες, είναι ικανές να φέρουν τα ..πάνω κάτω στο ευρώ, στη λιτότητα και στην πολιτική που ασκεί η ..γερμανοκεντρική Ευρώπη.

Ας τα πάρουμε από την αρχή:

*Η Πορτογαλία που στο παρελθόν είχε λάβει (κάποια στιγμή) θετικές αξιολογήσεις από την τρόικα, βρίσκεται “αντιμέτωπη” με τους χιλιάδες διαδηλωτές που διαμαρτύρονται για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η οικονομία της χώρας. Η μικρή οικονομία της Πορτογαλίας μπορεί να μην φαντάζει ως απειλή για την πορεία των μέτρων λιτότητας, αλλά με δεδομένο ότι ο ευρωπαϊκός Νότος “βράζει”, το φαινόμενο της αλληλο-στήριξης μπορεί να θέσει ισχυρότερες βάσεις. Ήδη, με φόντο τις πορτογαλικές διαμαρτυρίες, στους δρόμους κατεβαίνουν εκ νέου και οι Έλληνες, αλλά και οι Ισπανοί.

* Για την Ιρλανδία τα πράγματα φαντάζουν πιο ξεκάθαρα από κάθε άλλη χώρα. Ήδη αναζητούνται τρόποι εξόδου της χώρας από το μνημόνιο, στο οποίο και μπήκε για εντελώς διαφορετικούς λόγους από κάθε άλλη χώρα. Εν πλήρη συντομία, έδωσε 50 δις στις τράπεζές της για τη διάσωσή τους, με αποτέλεσμα να εκτοξευθεί το έλλειμμά της. Άλλοι φυσικά, υποστηρίζουν ότι με αυτή την εξέλιξη ήταν και μια πρώτης τάξεως ευκαιρία οι χώρες όπως Γαλλία και Γερμανία να “εκδικηθούν” τον χαμηλότερο φορολογικό συντελεστή των επιχειρήσεων που είχε η Ιρλανδία σε σχέση με αυτές της χώρες.

*Το πρόγραμμα της Ελλάδας ίσως να είναι το πλέον περίπλοκο, χωρίς να χρειάζονται ιδιαίτερες αναφορές. Τα νούμερα γνωρίζουν όλοι ότι δεν βγαίνουν, με την ύφεση και την ανεργία να εμποδίζουν την κάθε προσπάθεια μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο, όταν ασκείς την ίδια σκληρή πολιτική σε μια οικονομία που έχει ήδη καταρρεύσει, δεν μπορεί να χαρακτηρίσει κανείς “λαϊκιστές” ή “σκληρούς” όσους μιλήσουν για έγκλημα. Όλοι γνωρίζουν ότι για την κοινωνία τα δύσκολα δεν είναι πίσω, αλλά μπροστά. Δεν είναι τυχαία επίσης, η αναφορά του επιτρόπου Ρεν μετά το τελευταίο Eurogroup ότι προϋπόθεση για να έχει ανάπτυξη η Ελλάδα από το 2014 είναι η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, αλλά και η πολιτική σταθερότητα.

*Η Ισπανία ίσως αποτελέσει το πρώτο βήμα για χαλάρωση των σκληρών δημοσιονομικών όρων στην Ευρώπη. Η ολοένα αυξανόμενη ανεργία που “κοντράρεται” για την πρωτιά με την Ελλάδα, σε συνδυασμό με την δοκιμαζόμενη οικονομία, έχει δημιουργήσει το πλέον αρνητικό κλίμα. Οι στόχοι του ελλείμματος προφανώς και δεν θα επιτευχθούν, γεγονός που ίσως οδηγήσει σε χαλάρωση του προγράμματος λιτότητας που επιβάλει η συνθήκη του Μάαστριχτ, για περιορισμό του ελλείμματος στο 3% του ΑΕΠ. Ο Μπαρόζο, λίγο πριν τη σύνοδο του G20 στη Μόσχα είχε αναφέρει ότι δεν αποκλείεται αυτό το ενδεχόμενο. Στην ουσία, όταν υπογράφηκε αυτή η συνθήκη η πορεία της Ευρωζώνης είχε τελείως διαφορετικές προοπτικές και στόχους.

Μην ξεχνάμε ότι η Ευρώπη (μαζί με το ΔΝΤ) έχει ήδη τροποποιήσει έναν άλλο όρο της συνθήκης, αυτόν για το όριο βιωσιμότητας του χρέους. Από το 60% το ανέβασε (αυθαίρετα ή μη) στο 120% του ΑΕΠ για χάρη της Ελλάδας, αλλά και για να μην θεωρηθεί ως μη διαχειρίσιμο και αυτό της Ιταλίας που ήδη βρίσκεται σε αυτό το όριο.

*Όσοι παρακολουθούν στενά την πορεία της κρίσης χρέους στην Ευρωζώνη, θα θυμούνται τα δημοσιεύματα κοντά στο 2009 (πχ Bloomberg), που ήθελαν το στόχο των διεθνών κερδοσκόπων να είναι η Ελλάδα, ακολούθως η Ισπανία, έπειτα η Ιταλία και τέλος η Γαλλία. Δεν θεωρείται, επίσης, τυχαία η έκθεση της ΕΚΤ για τα CDS και τα κρατικά ομόλογα το Δεκέμβριο του 2010, στην οποία περιγράφετε ακριβώς όλο το “παιχνίδι”. (Πατήστε πάνω στην εικόνα για να μεταφερθείτε στο αρχείο).

Η Γαλλική οικονομία έχει μπει ήδη εδώ και λίγους μήνες στο στόχαστρο της Κομισιόν, ενώ την κατηγορούν ανοιχτά για έλλειψη ανταγωνιστικότητας, δημόσιο τομέα που χρήζει άμεσης αναδιάρθρωσης και κίνδυνο επιδείνωσης των δημοσιονομικών της. Η Γαλλία έχει χάσει και την ανώτατη αξιολόγησης “¨ΑΑΑ”. Ήδη, ο Ολάντ φέρνει νέο νόμο, ο οποίος θα ψηφιστεί τον ερχόμενο Απρίλιο, που θα περιλαμβάνει ριζικές αλλαγές στα εργασιακά της χώρας, ακολουθώντας πρακτικές ..μνημονίου.

*Το αποτέλεσμα των Ιταλικών εκλογών απέδειξε ότι η λιτότητα δεν ταιριάζει στους Ιταλούς και το μείγμα πολιτικής που ακολούθησε ο Μάριο Μόντι δεν είχε τη σύμφωνη γνώμη των γειτόνων μας. Αυτό άλλωστε, αποδείχθηκε και από την κατάρρευση των ποσοστών του τεχνοκράτη. Πληροφορίες που προέρχονται από τις Βρυξέλλες, αναφέρουν ότι δεν αποκλείεται μέσα στις επόμενες ημέρες να υπάρξει άτυπη συνάντηση της Μέρκελ με τον Μόντι. Θέμα συζήτησης η πολιτική της Γερμανίας για τα μέτρα λιτότητας, κυρίως στον ευρωπαϊκό νότο. Γιατί η συνάντηση με τον Μόντι; Ποιός δεν γνωρίζει ποιανού ήταν επιλογή να τοποθετηθεί ως πρωθυπουργός της Ιταλίας;

Ωστόσο, σύμφωνα και με διεθνή ΜΜΕ, δεν αποκλείεται η Ιταλία να προσφύγει και σε νέες εκλογές, αφού δεν φαίνεται, προς το παρόν τουλάχιστον, η πιθανότητα σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας.

*Στο στόχαστρο της Κομισιόν έχει μπει και μια ακόμα “βόρεια” χώρα, δορυφόρος της Γερμανίας. Η Ολλανδική οικονομία ελέγχεται για φούσκα στα ακίνητα, ενώ προσφάτως κρατικοποιήθηκε και η Νο4 τράπεζα της χώρας. Η Ολλανδία του “ΑΑΑ” έχει έλλειμμα που ξεπερνά το 3% εδώ και πολύ καιρό, ενώ βρίσκεται σε καθεστώς ύφεσης. Το τρίτο τρίμηνο του 2012 το ολλανδικό ΑΕΠ συρρικνώθηκε κατά 1,6% σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2011, αλλά και 1,1% σε σχέση με το β’ τρίμηνο του τρέχοντος έτους. Τα δύο προηγούμενα τρίμηνα, η ανάπτυξη ήταν σχεδόν μηδενική.

Το έλλειμμα ήταν 5,1% το 2010, 4,5% το 2011, ενώ τώρα κυμαίνεται γύρω στο 4,2% του ΑΕΠ των 600 δισεκατομμυρίων ευρώ. Σε απόλυτα νούμερα το έλλειμμα κινείται σταθερά γύρω στα 25 δισεκατομμύρια ευρώ. Το χρέος είναι κι αυτό πάνω από τα επιτρεπτά όρια -68% από 48% το τρίτο τρίμηνο του 2008- και οι τάσεις ανοδικές και για τα επόμενα έτη. Το μέσο νοικοκυριό στην Ολλανδία το 2010 χρωστούσε στην τράπεζα ποσό ίσο με το 240% του διαθέσιμου ετήσιου εισοδήματός του (!). Τα νούμερα μιλούν από μόνα τους για το τραπεζικό σύστημα της Ολλανδίας: ενυπόθηκος δανεισμός στα 640 δισ. όταν το ΑΕΠ της χώρας ανέρχεται στα 840 δισ. και οι ιδιωτικές καταθέσεις είναι 332 δισ. ευρώ. Τέσσερα στα πέντε ενυπόθηκα δάνεια είναι εγγυημένα με κάποιο κρατικό εργαλείο ανάπτυξης, βάσει του οποίου εάν οι πολίτες δεν πληρώνουν τις δόσεις των δανείων τους, τότε είναι υποχρεωμένο το κράτος να τις αναλάβει. Φανταστείτε τι έχει να γίνει αν σκάσει η φούσκα.

*Η Γερμανική οικονομία μπορεί να έχει ονομαστεί ως η “ατμομηχανή” της Ευρώπης, λόγω της βιομηχανίας της, ωστόσο και εκεί τα νούμερα δεν δείχνουν να ευημερούν. Ήδη, έχει ξεκινήσει να στρέφεται σε αγορές εκτός Ευρωζώνης, μιας και οι χώρες – μέλη αδυνατούν να αγοράσουν τα προϊόντα της λόγω της λιτότητας.

Η Γερμανία όμως, κρύβει “σκελετούς στις ντουλάπες”. Οι περιφερειακές της τράπεζες κρύβουν “μαργαριτάρια” αν μπει κανείς και τις ελέγξει, αφού εκεί πρόλαβαν να παρκάρουν ό,τι τοξικά έκρυβαν οι μεγάλες τράπεζες της χώρας. Προσφάτως, μάλιστα δημοσιεύματα (όπως οι FT) έκαναν λόγο για απόκρυψη ζημιών ύψους 12 δις ευρώ της Deutsche Bank τα προηγούμενα χρόνια, προκειμένου να μην κρατικοποιηθεί. Η Γερμανία “σώθηκε” από το γεγονός ότι την προηγούμενη δεκαετία είχε συγκρατημένες δαπάνες και παγωμένους τους μισθούς, σύμφωνα με διεθνείς οικονομολόγους.

Από την άλλη, τα στοιχεία της εμφανίζονται “κάπως θετικά”, αν και σώθηκε εκ νέου από ..τρίτους παράγοντες: Η ανάπτυξη 1,3% το πρώτο τρίμηνο ήρθε πριν από την εξασθένηση της παγκόσμιας ζήτησης και την κρίση του χρέους στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Η οικονομία ενδέχεται να αναπτυχθεί κατά 2,6% φέτος, μετά από την ανάπτυξη του 3,6% το 2010, σύμφωνα με εκτιμήσεις της γερμανικής Κυβέρνησης.

Προσέξτε όμως τι μπορεί να προκαλέσει η εξασθενημένη παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη: μείωση στις τιμές του πετρελαίου, που αυτό μπορεί να βοηθήσει το κόστος των συντελεστών παραγωγής της γερμανικής βιομηχανίας και να μειώσει τον πληθωρισμό που τον περασμένο Αύγουστο ήταν στο 2,6%.

Το ψάρι όντως βρωμάει από το κεφάλι;

olympia.gr